शिव शर्मा ‘स्यु शर्मा’सँग जोडिएको इतिहास संरक्षण गर्ने प्रयास

काठमाडौँ, २३ साउन । वर्षौंसम्म गरिएको खोज, वंशावली अध्ययन, स्थानीय परम्परा, स्थलगत अनुसन्धान र उपलब्ध ऐतिहासिक प्रमाणहरूको अध्ययनपछि चौलागाईं समुदायले आफ्नो पुर्ख्यौली इतिहाससँग जोडिएको दारिमबोटलाई संस्थागत रूपमा संरक्षण गर्ने पहल अघि बढाएको छ।

चौलागाईं प्रतिष्ठान, केन्द्रीय कार्यसमितिले चौलागाईं समुदायका मूल पुर्खा शिव शर्मासँग ऐतिहासिक रूपमा जोडिएको दारिमबोटको आवश्यक जग्गा प्रतिष्ठानको नाममा खरिद गर्ने निर्णय गरेको हो। प्रतिष्ठानले जग्गा खरिदपछि उक्त क्षेत्रमा भविष्यमा ‘चौलागाईं ऐतिहासिक स्मृति केन्द्र’ स्थापना गर्ने लक्ष्यसमेत अघि सारेको छ।

प्रतिष्ठानको केन्द्रीय कार्यालय सिनामंगलमा बसेको केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकले जग्गा खरिद गर्ने निर्णय गरेको हो। बैठक प्रतिष्ठानका केन्द्रीय कार्यसमिति अध्यक्ष देवेन्द्र चौलागाईंको अध्यक्षतामा बसेको थियो। बैठकमा उपाध्यक्ष, महासचिव, उपमहासचिव, कोषाध्यक्ष, सचिव तथा केन्द्रीय सदस्यहरूको उपस्थिति थियो। पूर्वअध्यक्ष डा. रमेश चौलागाईंले समेत बैठकमा विभिन्न विषयमा सुझाव तथा राय प्रस्तुत गर्नुभएको थियो।

कसरी दारिमबोट पुग्यो चौलागाईंको खोज ?

चौलागाईं समुदायको पुर्ख्यौली इतिहास कहाँबाट सुरु हुन्छ भन्ने प्रश्नमा लामो समयदेखि विभिन्न तहमा खोज तथा अध्ययन हुँदै आएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ।

प्रतिष्ठानका अनुसार वंशावली, प्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री, स्थानीयस्तरमा प्रचलित मौखिक इतिहास तथा परम्परा, स्थलगत अध्ययन, विभिन्न प्रतिवेदन र उपलब्ध ऐतिहासिक प्रमाणहरूलाई आधार बनाएर गरिएको अध्ययनबाट दारिमबोट चौलागाईं समुदायको पुर्ख्यौली इतिहाससँग जोडिएको महत्वपूर्ण स्थल भएको निष्कर्षमा पुगिएको हो।

यस क्रममा कालिकोट जिल्ला कार्यसमितिबाट प्राप्त प्रतिवेदनलाई समेत अध्ययनको एउटा आधारका रूपमा लिइएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ।

उपलब्ध सामग्री र प्रमाणहरूको समग्र अध्ययनपछि प्रतिष्ठानले चौलागाईं समुदायका मूल पुर्खाका रूपमा शिव शर्मालाई पहिचान गरेको जनाएको छ। स्थानीय बोलीचालीमा उहाँलाई ‘स्यु शर्मा’ वा ‘सिउ शर्मा’ भनेर चिनिने गरेको समेत प्रतिष्ठानको अध्ययनमा उल्लेख छ।

प्रतिष्ठानको निष्कर्षअनुसार शिव शर्माको जन्म तथा बसोबाससँग सम्बन्धित दारिमबोट केवल एउटा स्थान होइन, भारद्वाज गोत्रीय चौलागाईंहरूको ऐतिहासिक स्मृति र पुर्खासँग जोडिएको महत्वपूर्ण थलो हो।

‘जग्गा किन्नु मात्रै उद्देश्य होइन’

प्रतिष्ठानले दारिमबोटको जग्गा खरिद गर्ने निर्णयलाई सामान्य जग्गा खरिदका रूपमा नहेर्न आग्रह गरेको छ । प्रतिष्ठानको भनाइमा यो निर्णयसँग जोडिएको मूल प्रश्न जमिनको स्वामित्वभन्दा इतिहासको संरक्षण हो ।

“हामी सबैको जीवनमा केही यस्ता क्षण आउँछन्, जहाँ हामीले केवल आफ्नो वर्तमानका लागि होइन, आफ्नो इतिहास, आफ्नो पहिचान र भावी पुस्ताका लागि पनि निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ,” प्रतिष्ठानको धारणा छ, “आज चौलागाईं समुदाय त्यही ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ ।”

प्रतिष्ठानका अनुसार पुर्खासँग जोडिएको भूमिलाई संरक्षण गर्न नसकिए समयक्रमसँगै त्यससँग जोडिएका ऐतिहासिक स्मृति, मौखिक इतिहास र सांस्कृतिक पहिचान कमजोर हुन सक्ने भएकाले संस्थागत रूपमा भूमि संरक्षणको निर्णय गरिएको हो।

पुर्खाको भूमि अब संस्थागत स्वामित्वमा

दारिमबोटको जग्गा खरिदपछि त्यसलाई व्यक्तिगत वा पारिवारिक स्वार्थमा प्रयोग गर्ने नभई प्रतिष्ठानको संस्थागत स्वामित्वमा राख्ने उद्देश्य रहेको जनाइएको छ। प्रतिष्ठानले यसलाई सम्पूर्ण चौलागाईं समुदायको साझा ऐतिहासिक सम्पत्तिका रूपमा संरक्षण गर्ने योजना बनाएको छ।

यद्यपि तत्कालको निर्णय जग्गा खरिदमा मात्र सीमित रहेको प्रतिष्ठानले स्पष्ट पारेको छ। जग्गा खरिद प्रक्रिया सम्पन्न भएपछि त्यसको संरक्षण, उपयोग, अभिलेखीकरण तथा सम्भावित संरचना निर्माणका विषयमा सम्बन्धित निकाय र चौलागाईं समुदायसँग थप छलफल गरिनेछ।

भविष्यमा त्यहाँ ‘चौलागाईं ऐतिहासिक स्मृति केन्द्र’ निर्माण गरी वंशावली, ऐतिहासिक दस्तावेज, पुराना सामग्री, पुर्खासँग सम्बन्धित तथ्य तथा समुदायको इतिहासलाई अभिलेखका रूपमा सुरक्षित गर्ने अवधारणा अघि सारिएको छ।

‘हामी कहाँबाट आयौँ ?’ भन्ने प्रश्नको जवाफ खोज्दै

समुदायको इतिहास संरक्षणको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भावी पुस्तालाई आफ्नो विगतसँग जोड्नु हो। यही उद्देश्यलाई केन्द्रमा राखेर दारिमबोटको भूमि संरक्षणको पहल अघि बढाइएको प्रतिष्ठानको भनाइ छ।

आजको पुस्ताका लागि दारिमबोट एउटा ऐतिहासिक स्थान हुन सक्छ। तर भावी पुस्ताका लागि त्यही स्थान आफ्नो पुर्खाको चिनारी, आफ्नो थरको इतिहास र आफ्नो समुदायको उत्पत्तिसँग जोडिएको प्रमाण बन्न सक्ने प्रतिष्ठानको बुझाइ छ।

त्यसैले प्रतिष्ठानले उठाएको प्रश्न केवल “दारिमबोटमा कति जग्गा छ?” भन्ने होइन; बरु “चौलागाईं समुदायको इतिहास कहाँबाट सुरु भयो र त्यसको प्रमाण भावी पुस्ताका लागि कसरी जोगाउने?” भन्ने हो।

यही प्रश्नको उत्तर खोज्ने क्रममा दारिमबोटलाई संस्थागत संरक्षणमा ल्याउने निर्णय गरिएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ।

देश–विदेशका चौलागाईंलाई सहयोगको अपिल

जग्गा खरिदका लागि आवश्यक रकम जुटाउन प्रतिष्ठानले नेपाल तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण चौलागाईं बन्धु–बान्धवलाई आफ्नो क्षमता र इच्छाअनुसार सहयोग गर्न अपिल गरेको छ।

सहयोग रकम जम्मा गर्ने बैंक विवरण :

बैंक: Nabil Bank Ltd., New Baneshwor

खाताको नाम: CHAULAGAIN ACADEMY

खाता नं.: 3101017500759

प्रतिष्ठानले आर्थिक सहयोग संकलन तथा जग्गा खरिद प्रक्रियालाई पारदर्शी, संस्थागत र व्यवस्थित ढंगबाट अघि बढाउने जनाएको छ ।

एक पुस्ताको निर्णय, धेरै पुस्ताको सम्पत्ति

पुर्खाको भूमि संरक्षणको अभियान सफल भए दारिमबोट चौलागाईं समुदायका लागि एउटा भौगोलिक स्थानमा सीमित रहने छैन। त्यो इतिहास सम्झिने, पुर्खालाई बुझ्ने र भावी पुस्तालाई आफ्नो पहिचानसँग जोड्ने केन्द्र बन्न सक्नेछ।

प्रतिष्ठानका लागि अहिलेको प्राथमिकता स्पष्ट छ—पहिलो चरणमा ऐतिहासिक महत्वको जग्गा खरिद गर्ने। त्यसपछि मात्र स्मृति केन्द्र, संरचना तथा अन्य कार्यक्रमका विषयमा निर्णय लिने।

यस अर्थमा दारिमबोटको जग्गा खरिद गर्ने निर्णयलाई चौलागाईं समुदायले आफ्नो इतिहासलाई कागजमा मात्र होइन, भूमिसँग जोडेर सुरक्षित राख्ने प्रयासका रूपमा अघि सारेको छ।

वर्षौंको खोज र अध्ययनबाट निकालिएको निष्कर्षलाई अब व्यवहारमा उतार्ने चुनौती प्रतिष्ठानसामु छ। दारिमबोटको जग्गा खरिद सफल भए त्यो चौलागाईं समुदायका लागि केवल एउटा जग्गा प्राप्ति हुने छैन; आफ्नो पुर्खाको स्मृति, इतिहास र सामूहिक पहिचानलाई भावी पुस्ताका लागि छाड्ने एउटा संस्थागत दस्तावेज बन्नेछ।